Biosafety ในห้องปฏิบัติการ : การจัดการสิ่งส่งตรวจที่สงสัยเชื้อฝีดาษ (Mpox) และข้อควรระวังในการใช้เครื่องปั่นเหวี่ยงตกตะกอน

    ในสถานการณ์ที่มีการเฝ้าระวังโรคอุบัติซ้ำอย่าง โรคฝีดาษลิง (Mpox) ห้องปฏิบัติการทางการแพทย์และจุดตรวจวิเคราะห์มีบทบาทสำคัญในการคัดกรอง
และเตรียมสิ่งส่งตรวจ เพื่อลดความเสี่ยงการแพร่กระจ่ายเชื้อสู่บุคลากรทางการแพทย์และสิ่งแวดล้อม การปฏิบัติตามหลักความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosafety) ในทุกขั้นตอนจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง

1. เครื่องปั่นเหวี่ยงตกตะกอน (Centrifuge) มีส่วนเกี่ยวข้องอย่างไร ?
    แม้การตรวจยืนยันเชื้อฝีดาษลิง (Mpox) ส่วนใหญ่จะใช้วิธีทางชีวโมเลกุล (เช่น Real-Time PCR) จากสารคัดหลั่งหรือตุ่มแผล แต่ในกระบวนการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการทั้วไป ผู้ป่วยหรือผู้สงสัยติดเชื้อมักมีการเจาะเลือดเพื่อตรวจวินิจฉัยร่วม
(เช่น การตรวจนับเม็ดเลือด หรือ การตรวจชีวเคมีในซีรั่ม/  พลาสม่า) รวมถึงการปั่นแยกสิ่งส่งตรวจในขั้นตอนเตรียมตัวอย่างก่อนสกัดสารพันธุกรรม

ความเสี่ยงสำคัญของเครื่องปั่นเหวี่ยงตกตะกอน :
- การเกิดละอองลอย (Aerosol Generation) : หากหลอดสิ่งส่งตรวจเกิดการแตกร้าว รั่วซึม หรือปิดฝาไม่สนิท ขณะเครื่องปั่นเหวี่ยงทำงานด้วยความเร็วสูง แรงเหวี่ยงจะทำให้เกิดละอองลอยขนาดเล็ก (Aerosols) ที่มีเชื้อปนเปื้อนฟุ้งกระจายอยู่ภายในโถปั่น
- การฟุ้งกระจายเมื่อเปิดฝาเครื่อง : หากเปิดฝาเครื่องปั่นทันทีหลังเครื่องหยุดทำงานโดยไม่มีมาตรการป้องกัน ละอองลอยที่ค้างอยู่ภายในอาจฟุ้งกระจายออกสู่ภายนอก และ เข้าสู่ระบบทางเดินหายใจหรือเยื่อบุของเจ้าหน้าที่ได้

2. แนวทางปฏิบัติและข้อควรระวังในการใช้เครื่องปั่นเหวี่ยงตกตะกอน
    เพื่อควบคุมความเสี่ยงจากละอองลอยและการปนเปื้อนทางชีวภาพ ห้องปฏิบัติการควรปฏิบัติตามแนวทาง ดังนี้ :
- ใช้อุปกรณ์กักเก็บละอองลอย (Aerosol-tight Buckets/Sealed Rotors) : เลือกใช้บักเก็ตหรือโรเตอร์ที่มีฝาปิดซีลป้องกันการรั่วซึมของละอองลอย (Safety Cups) และควรนำบัตเก็ตไปเปิด - ปิดภายในตู้ชีวนิรภัย (Biosafety Cabinet-BSC) เสมอ
- ตรวจสอบสภาพหลอดและจัดสมดุล (Rotor Balancing) : ตรวจสอบรอยร้าวของหลอดสิ่งส่งตรวจก่อนนำเข้าเครื่อง ปิดฝาหลอดให้สนิท และชั่งน้ำหนักถ่วงสมดุล (Balance) ให้เท่ากันทุกครั้ง เพื่อลดแรงสั่นสะเทีอนที่อาจทำให้หลอดแตกขณะปั่น
- รอเวลาให้ละอองอยตกตะกอนก่อนเปิดฝา : เมื่อเครื่องปั่นหยุดสนิท ควรทิ้งระยะเวลาไว้ประมาณ 10-15 นาที เพื่อให้ละอองลอย (หากเกิดการรั่วซึมภายใน) ตกลงสู่ก้นภาชนะก่อนเปิดฝาเครื่อง หรือ เปิดฝาภายในพื้นที่ควบคุมตามมาตรฐานห้องปฏิบัติการ
- สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) : เจ้าหน้าที่ต้องสวมชุดกาวน์ ถุงมือ หน้ากากอนามัย (เช่น N95) และอุปกรณ์ป้องกันดวงตาหรือ ใบหน้า (Face Shield/Goggles) ทุกครั้งที่จัดการกับสิ่งส่งตรวจ
- การทำความสะอาดและฆ่าเชื้อหลังใช้งาน : ทำความสะอาดโถปั่น โรเตอร์ และ บัตเก็ตด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อที่เหมาะสมและไม่กัดกร่อนโลหะ หรือ วัสดุของเครื่องอย่างสม่ำเสมอ

3. ความพร้อมของเครื่องมือและการดูแลรักษาตามมาตรฐานสากล
    นอกเหนือจากขั้นตอนการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่แล้ว สภาพความพร้อมของเครื่องมือวัดและอุปกรณ์ห้องปฏิบัติการถือเป็นอีกหนึ่งปัจจัยในการลดความเสี่ยงอุบัติเหตุขณะปฏิบัติงาน :
- ระบบล็อกฝาอัตโนมัติ (Lid Lock System) และระบบตรวจจับความไม่สมดุล (Imbalance Sensor) : ควรตรวจสอบให้ระบบความปลอดภัยของเครื่องปั่นเหวี่ยงทำงานได้ปกติอยู่เสมอ เพื่อป้องกันการเปิดฝาขณะโถยังหมุนอยู่
- การบำรุงรักษาเชิงป้องกัน (Preventive Maintenance-PM) และการสอบเทียบ : การตรวจเช็กสภาพชีลยาง โรเตอร์ มอเตอร์ รวมถึงการสอบเทียบความเร็วรอบและเวลา (RPM & Timer Calibration) ตามมาตรฐาน ISO/IEC17025
ช่วยให้เครื่องมือทำงานได้ตามเกณฑ์ที่กำหนดและลดโอกาสเกิดความเสียหายระหว่างใช้งาน

บริษัท ยูโรสแกน จำกัด
ผู้จัดจำหน่ายเครื่องมือห้องปฏิบัติการและเครื่องปั่นเหวี่ยงตกตะกอน พร้อมบริการบำรุงรักษาและสอบเทียบเครื่องมือวัดตามมาตรฐาน ISO9001 , ISO13485 และ ISO/IEC17025
โทรศัพท์ : 02-373-4906
เว็ปไซต์ : www.euroscan.co.th / www.aseanlab.com
อีเมลล์ : info@euroscan.co.th